Özünüzü qısaca təqdim edin.
Adım Zeynəbdir, 55 yaşım var. Qaratəhlə kəndindənəm, burada doğulmuşam, burada böyümüşəm. İndi rayon məktəbində müəlliməyəm, Azərbaycan dili və ədəbiyyatı tədris edirəm. Maraqlıdır ki, indi dərs dediyim məktəb elə öz oxuduğum məktəbdir. Vaxtilə şagird kimi oturduğum siniflərdə indi mən dərs deyirəm.
Uşaqlığınız və məktəb illəriniz necə keçib?
Uşaqlıq bütünlüklə kənddə keçdi. Onda kənd daha qələbəlik idi, hər evdə beş-altı uşaq vardı. Məktəbdə siniflər dolu olardı, partalar çatmazdı.
Mən kiçik yaşdan oxumağı sevirdim. Ədəbiyyat dərsləri ən sevdiyim dərslər idi. Şeir əzbərləyərdim, hekayələri dönə-dönə oxuyardım. Müəllimimiz vardı, rəhmətlik, o bizə sözün qiymətini öyrətdi. Yəqin elə ona görə özüm də müəllim oldum.
Niyə məhz müəllim olmaq istədiniz?
Düzünü desəm, başqa peşə ağlıma da gəlmirdi. Mənə elə gəlirdi ki, dünyada ən gözəl iş uşaqlara öz dilini, öz ədəbiyyatını öyrətməkdir. Kitab açıb bir şeiri izah edəndə uşaqların gözü parlayır, bundan gözəl nə ola bilər.
Bir də o vaxt müəllimə hörmət başqa cür idi. Kənddə müəllim sözü keçən adam idi. İstəyirdim mən də o cür faydalı olum. Bax o arzu ilə də bu yola çıxdım, heç peşman da deyiləm.
Təhsilinizi harada aldınız və necə geri döndünüz?
Ali təhsili almaq üçün getməli oldum, çünki burada, yerli yerdə bizim ixtisas üzrə oxumaq yeri yox idi. Oxuyub qurtarandan sonra kəndə qayıtdım. O vaxt geri qayıdan az idi, çoxu gedib şəhərdə qalırdı.
Mən qayıtdım, çünki kəndimi sevirdim, bir də fikirləşdim ki, əgər hamı gedib qalsa, bizim uşaqlara kim dərs deyəcək. Kimsə qalmalı idi. Mən qaldım. İndi baxıram, yaxşı ki qalmışam, amma o vaxtdan bəri vəziyyət xeyli dəyişib.
Neçə ildir dərs deyirsiniz?
Otuz ildən çoxdur bu məktəbdəyəm. Bir nəslə yox, bir neçə nəslə dərs demişəm. İndi bəzən küçədə adam məni saxlayır, müəllim, məni tanımırsız, sizin şagirdiniz olmuşam, deyir. Onun da artıq saçı ağarıb.
Bəziləri öz uşaqlarını mənim yanıma gətirir, deyir, mən sizdən oxumuşam, qoy oğlum da oxusun. Bundan adam həm sevinir, həm də vaxtın necə keçdiyini görüb kövrəlir.
Hansı fənləri tədris edirsiniz?
Azərbaycan dili və ədəbiyyatı. Yəni öz ana dilimizi öyrədirəm. Bu mənim üçün sadəcə bir fən deyil. Dil getsə, hər şey gedər, ona görə bu işi ürəkdən görürəm.
Uşaqlara qrammatikanı, yazını öyrətməklə yanaşı, şairlərimizi, yazıçılarımızı tanıdıram. İstəyirəm bilsinlər ki, onların böyük bir ədəbiyyatı var, qədim bir mədəniyyəti var. Bunu bilən uşaq özünə də başqa cür baxır.
Bu illər ərzində ən çox nə dəyişib?
Ən çox dəyişən mənim fənnimin yeridir desəm, yanılmaram. 2000-ci illərin əvvəlindən bəri Azərbaycan dili və ədəbiyyatı dərslərinin saatları yavaş-yavaş azalır. Əvvəl həftədə daha çox saatımız vardı, indi getdikcə azalıb.
Bu, bir günün işi deyil, ilbəil belə gedir. Adam hiss edir ki, fən sıxışdırılır. Saat azalanda nə qədər istəsən də, hər şeyi tam öyrədə bilmirsən. Vaxt çatmır. Bu, məni ən çox narahat edən məsələdir.
Saatların azalmasının səbəbi nədir?
Bir səbəbi şagird sayının azalmasıdır. Kənddə uşaq azalıb, siniflər kiçilib. Sinifdə şagird az olanda yuxarıdan saatı da azaldırlar, sinifləri birləşdirirlər.
Bir də ümumi meyil belədir. Gürcü dilinə daha çox yer verilir, bu da başa düşüləndir, dövlət dilidir, uşaq onu bilməlidir. Amma bu, çox vaxt bizim öz dilimizin saatları hesabına olur. Bax orada problem yaranır. Uşaq hər iki dili yaxşı bilsə, ən yaxşısı odur, amma birini o birinin yerinə qoyanda biri zəifləyir.
Bu məsələdə dövlətdən, nazirlikdən dəstək varmı?
Şükür, hələ ki Təhsil Nazirliyi əlindən gələni edir. Dərsliklər göndərilir, müəyyən proqramlar var, bizi tamam tək qoymurlar. Bunu inkar etmək olmaz, kömək var.
Amma açıq deyim, ümumi mənzərə ürəkaçan deyil. Kömək var, cəhd var, ancaq meyil aşağıya doğrudur. Bir tərəfdən saxlamağa çalışırlar, o biri tərəfdən həyatın özü, şərait fənni sıxışdırır. Mən şükür edirəm ki, hələ köməyimizə çatırlar, amma narahatlığım da yerindədir.
Valideynlər bəzən uşaqlarını gürcü məktəblərinə verir. Bunu necə qarşılayırsınız?
Bəli, belə hallar var və artır. Bəzi valideynlər uşağını tamam gürcüdilli məktəbə verir. Onları qınamıram, başa düşürəm. Ata-ana istəyir uşağı gələcəkdə universitetə girsin, iş tapsın, gürcücəni mükəmməl bilsin.
Amma bunun bir acı tərəfi də var. Uşaq tamam gürcü mühitinə keçəndə öz dilini yavaş-yavaş itirir. Evdə danışır, amma yazıb-oxumağı, ədəbiyyatı bilmir. Bir-iki nəsildən sonra kök zəifləyir. Mən bunu görürəm və ürəyim ağrıyır. Kaş ki uşaq həm gürcücəni yaxşı bilsin, həm də öz dilini unutmasın. İkisi bir yerə sığışır axı.
Şagird sayının azalması məktəb üçün nə deməkdir?
Bu, zəncirvari bir şeydir. Şagird azalır, sinif kiçilir. Sinif kiçiləndə saatlar azalır. Bəzən iki sinfi birləşdirirlər. Sonra deyirlər, bu sinifdə uşaq azdır, bəlkə bağlayaq.
Bir sinif bağlananda təkcə otaq bağlanmır, bir müəllimin yeri də gedir, bir dilin dərsi də azalır. Adam qorxur ki, bu gedişlə nə vaxtsa lazımi şərait tamam itər. Ona görə hər bir uşaq bizim üçün qiymətlidir, hər biri üçün vuruşuruq.
Müəllim çatışmazlığı varmı?
Var, özü də ciddi. Bizim kimi köhnə müəllimlər yaşa dolur, təqaüdə çıxır. Yerimizə gənc müəllim, xüsusən Azərbaycan dili müəllimi tapmaq çox çətindir. Kadr yoxdur.
Bəzən bir müəllim bir neçə işi öz üzərinə götürməli olur, çünki əvəzedən yoxdur. Bu da keyfiyyətə təsir edir. İnsan nə qədər çalışsa da, hər şeyə çatmaq olmur.
Niyə yeni müəllimlər yetişmir?
Çünki burada, Gürcüstanda bizim yerli məktəblər üçün Azərbaycan dili müəllimi hazırlayan ixtisaslaşmış ali məktəb yoxdur. Yəni gənc burada oxuyub bu ixtisası ala bilmir.
Necə olmalıdır, kimsə gedib Bakıda oxumalı, sonra qayıdıb kənddə dərs deməlidir. Amma siz özünüz başa düşürsünüz, gedənlərin demək olar hamısı orada qalır. Bakıda oxuyan gənc niyə qayıdıb kənddə az maaşa işləsin. Çox az adam qayıdır. Bax buna görə kadr aclığı yaranır. Gürcüstanın təhsil müəssisələri bizim məktəblər üçün bu müəllimləri yetişdirmir, oradan da gələn yoxdur. Boşluq qalır.
Dil dərslərinin azalması, sizcə, nəyi itirir?
Təkcə bir fəni yox. Dil gedəndə onunla birlikdə ədəbiyyat gedir, şeir gedir, atalar sözü, nağıl, mahnı, hamısı gedir. Uşaq öz şairini tanımırsa, öz nağılını bilmirsə, o, kökündən qopur.
Dil bir xalqın yaddaşıdır. Yaddaş itəndə insan kim olduğunu da unudur. Mən ona görə bu saatlar üçün vuruşuram. Bu, cədvəldə bir-iki saat məsələsi deyil, bu, bizim kim olduğumuz məsələsidir.
Bəs ailənin, evin bu işdə rolu nədir?
Ev ən vacib yerdir. Mən sinifdə nə qədər çalışsam da, uşaq evə gedib öz dilində danışmırsa, mənim əməyim yarımçıq qalır. Dil əvvəl evdə öyrənilir, məktəb onu cilalayır.
Valideynlərə həmişə deyirəm, evdə uşaqla öz dilinizdə danışın, ona kitab oxuyun, nənənin yanında oturtdurun. Məktəb tək başına dili saxlaya bilməz. Ev ilə məktəb əl-ələ versə, onda nəticə olar. Ev son qaladır, o qala düşsə, çətindir.
Gələcəyə ümidiniz varmı?
Olmasa, otuz ildir bu işi görməzdim. Çətindir, meyil ürəkaçan deyil, bunu gizlətmirəm. Amma hər il qarşımda oturan o uşaqlara baxıram, onların gözündəki işığı görürəm və ümidim təzələnir.
Mənim bir arzum var, qoy bizim öz dilimiz bu kənddə yaşasın, qoy uşaqlar həm gürcücəni yaxşı bilsin, həm də öz şairini oxuya bilsin. Nə qədər ki bu məktəbdəyəm, əlimdən gələni edəcəyəm. Bir nəfər də olsa uşaq öz dilini sevib böyüsə, deməli, əməyim hədər getməyib.