Fuad

Fuad müəllim, vaxt ayırdığınız üçün sağ olun.

Nə danışırsınız. Oturun, oturun. Burada kölgə var, o tərəfə keçək, orada stul var. Çay içərsiniz? Gözləyin, içəridə termos var.

Özünüzdən, ailənizdən başlayaq.

Adım Fuaddır. O vaxtlar burada hamını atasının adı ilə tanıyırdılar: filankəsin oğlu filankəs. İndi də bir-birimizə elə deyirik. Bu adət bizdə qalıb. 66 yaşım var. 1960-cı ildə doğulmuşam, burada, Qaratəhlədə. Düzü, o vaxt kənddə həkim yox idi, anamı doğuş üçün rayon mərkəzinə aparmışdılar. Amma mən deyirəm ki, burada doğulmuşam, çünki anadan olmamışdan qabaq da burada idim. Məntiqlidir, elə deyilmi?

Atam əkinçi idi. Taxıl əkirdi, bir az da tərəvəz. Kolxoz vaxtı kolxozda işləyirdi, kolxoz dağılanda ağır vaxtlar oldu. Anam, Allah rəhmət eləsin, bu yay on iki il olacaq dünyasını dəyişib. Vaxt nə tez keçir. Özüm burada yaşayıram, işləyirəm. Ailəm var, uşaqlarım böyüyüb, beş nəvəm var.

Uşaqlığınızı xatırlayırsınız? Qaratəhlə o vaxt necə idi?

Uşaqlıq... İnsan uşaqlığını həmişə gözəl xatırlayır, elə deyilmi? Amma bilirsiniz, mən çətin ayırd edirəm, nə həqiqətən gözəl idi, nə də indi yaşa dolduğum üçün gözəl görünür. Kənd o vaxt böyük idi. İndi... siz gördünüz? İndi nə qədər ev boşdur. O vaxt hər evdə adam var idi, hər həyətdə uşaq var idi. Biz səhərdən axşamacan bu küçədə oynayırdıq. Kolxoz var idi, «Qırmızı Ulduz» kolxozu. Hər il taxıl biçini vaxtı kəndin gəncləri tarlaya gedirdi. Atam gedirdi, əmim gedirdi. Biz uşaqlar gedib baxırdıq. İsti olurdu, toz olurdu. Qadınlar tarlaya yemək gətirirdilər: qara çörək, pendir, soğan, bir şüşə su. Hamı bir yerdə yeyirdi, cavan da, qoca da, fərq yox idi.

Sovet dövründən yadınızda qalan ən güclü xatirə nədir?

Çox şey var. Amma birini deyim. 1985-ci ildə Qorbaçovun «yenidənqurması» başladı. Kənddə bundan nə qədər danışdılar! Hamı radioya qulaq asırdı. Anam da qulaq asırdı. O, bunun nə olduğunu başa düşmürdü, amma qonşuların söhbətindən anlayırdı ki, nəsə dəyişir. Atam ağıllı adam idi. Çox oxumamışdı, amma ağlı kəsirdi. Deyirdi: «Oğlum, bu iş belə qalmayacaq, nəsə dəyişəcək.» Mən o vaxt başa düşmürdüm. İndi anlayıram nə demək istəyirdi.

Bir şey də var: televiziya. Sovet vaxtı kanalların çoxu rus dilində idi. Azərbaycan kanalı çətin tuturdu, amma tuturdu. Gürcü kanalı da. Rus dilini məktəbdə öyrənirdim, televiziyadan da öyrənirdim. Beləcə üç dili eyni vaxtda öyrəndim: azərbaycancanı evdə, rus dilini məktəbdə və televiziyadan, gürcücəni isə... necə deyim, həyatdan öyrəndim. Bazardan, yoldan, qonşudan. Heç kim məni oturdub gürcücə öyrətmədi. Özü gəldi.

Bakıya getməyiniz necə oldu?

Bizim kənddən Bakıya getmək o vaxt böyük şey idi. İndi istəyirsən Türkiyəyə gedirsən, Rusiyaya gedirsən, Almaniyaya gedirsən. O vaxt Bakı böyük şəhər idi. Mən həmişə oxumaq istəmişdim. Bakıda başqa həyat idi. Mən burada böyümüşdüm, kənd adamı idim. Bakı nə qədər böyük şəhərdir!

Sovet İttifaqı dağılanda harada idiniz?

1991-ci il idi. Televiziyada klassik musiqi verirdilər. O klassik musiqi... ən qorxulu şey o idi. Sovet vaxtı klassik musiqi başlayanda bilirdin ki, böyük bir şey olub.

Kəndə qayıdanda kənd başqa cür idi. Hamı çaşqın idi. Kolxoz artıq işləmirdi, ya da işləyirdi, amma pul vermirdi. Maaş yox idi. Atam tarlada idi, amma taxılı neyləyəcəkdi? Satmağa yer yox idi. O illər bizim kənd üçün ağır illər idi. Qayıdanda artıq mühəndis idim, texniki təhsilim var idi. Amma bu təhsillə burada nə edəcəkdim? Zavod yox, fabrik yox, iş yox. Atama əkində kömək etdim. Qapı-qapı gəzdim ki, iş tapım. Sonra bir iş tapdım, işə düşdüm.

Gürcü dili ilə münasibətiniz necədir?

Gürcücə danışıram. Yaxşı danışmıram, amma danışıram. Bazarda danışıram, yolda danışıram. Rəsmi işlər gürcü dilindədir, bu normaldır, ölkənin dilidir. Biz məktəbdə azərbaycanca oxumuşuq, ona görə yaxşı bilmirik.

Kənddən gedənlər haqqında danışın.

Bu ağır mövzudur. Küçəmizə baxın: evlərin çoxu boşdur, bəzilərində tək-tənha yaşlılar qalıb. Bir gənc ailə var, amma kişi Rusiyadadır, arvadı uşaqla buradadır. Doxsanıncı illərdə başladı. İş yox idi. Kolxoz torpaqlarını böldülər, hər ailə bir az torpaq aldı. Amma tək başına torpağı neyləyirsən? Su lazımdır, texnika lazımdır, bazar lazımdır. Bazara çıxmaq üçün yol lazımdır, maşın lazımdır, pul lazımdır. Pul yox idi. Elə dövr oldu ki, insan buğda satıb benzin alırdı, benzin satıb çörək alırdı. Ağlasığmaz idi. Amma... gedənlər getsə, buranın aqibəti nə olacaq? Kim qalacaq? Mən qalacağam, həyat yoldaşım qalacaq. Yaşlılar qalacaq. Sonra biz də dünyadan köçəcəyik. Kənd boşalacaq.

Qaratəhlə sizin üçün nədir?

Mən Qaratəhləliyəm. Bu birincisidir. Bu kəndin adamıyam. Buranın torpağı, havası, suyu mənimdir, mən də onların içindənəm. Novruzu bayram edirəm, Füzulini, Nəsimini oxuyuram. Bunlar da mənimdir.