Elman

Elman müəllim, özünüzü təqdim edin.

Adım Elmandır, əlli beş yaşım var. Bakıda müəllim işləyirəm. Doğma yerim isə Qaratəhlədir. Hər yay ora qayıdıram, orada torpağım da var, evim də. Amma orada yaşamıram. Bu sadə cümlənin arxasında çox şey var, izah etmək üçün uzun danışmaq lazımdır.

Uşaqlığınız necə keçdi? Qaratəhlə o vaxt necə idi?

Orada doğulmuşam, orada böyümüşəm. Məktəbi bitirənə qədər bütün həyatım o kəndin içində keçib. O vaxt kənd dolu idi: hər evdə uşaq var idi, hər küçədə hay-küy. Atam kolxozda işləyirdi, anam evdar qadın idi. Həyətimiz böyük idi, bağımız var idi. Yayda hər şey ala-əlvan olurdu: yemişan, armud, tut. İndi ora gedəndə o ağacların bəziləri hələ durur. Otuz-qırx illik ağaclardır. Əlimi gövdəsinə qoyuram, nəsə hiss edirəm. Nə olduğunu bilmirəm, amma hiss edirəm.

Kənd böyük idi, canlı idi. İndi gedəndə görürəm ki, evlərin yarısı boşdur. Kiminin həyəti baxımsız qalıb, kiminin damı çöküb. Bu mənzərə ağırdır. Uşaqlığını keçirdiyin yerin belə olması insanı içindən yeyir.

Məktəb necə idi? Hansı dildə oxudunuz?

Məktəbdə Azərbaycan dilində oxuduq, rus dilini də keçirdik. O vaxt Sovet sistemi idi, rus dili məcburi idi. Gürcü dilini isə çox az bilirdim, bir az bazarda, qonşu kəndlərdə öyrənmişdim. İndi də yaxşı bilmirəm.

Məktəbi bitirəndən sonra nə etdiniz?

Bakıya oxumağa getdim. İmtahan verdim, tarix oxudum. Atam da çox istəyirdi ki, oxuyum.

Bakıda necə oldunuz? O keçid asan oldumu?

Asan olmadı. Bakı böyük şəhərdir, mən isə kənd uşağı idim. Birinci il çox çətin keçdi. Yataqxanada qalırdım, pul az idi, ev yeməyi üçün darıxırdım. Amma tədricən öyrəşdim. Dostlar tapdım, şəhəri tanıdım.

Oxuyub qurtarandan sonra Bakıda iş tapdım, müəllim oldum. Beləcə Bakıda qaldım. Amma qalmaq da bir qərar deyildi, həyat özü belə gətirdi.

Kənddə ev tikmisiniz. Niyə?

Bu sual içimdə çox dolaşıb. Niyə tikdim? Əslində bilirdim ki, indiki halda ora köçə bilməyəcəyəm. Amma tikdim.

Birinci səbəb atamdır. Atam orada dəfn olunub, anam da. Qəbiristanlıq kəndin içindədir, camaatın arasındadır. Bu torpaqdan getmək onların yanından getmək deməkdir. Bunu bacarmıram. Hər yay gedirəm, qəbirlərinin yanında otururam, onlarla danışıram. Bu mənə lazımdır. Bu olmasa, içimdə nəsə qırılar.

İkinci səbəb kəndin özüdür. Bu kənd mənim kimliyimdir. Otuz ildən çoxdur ki, şəhərdə yaşayıram. Amma kimsə «haralısan» deyə soruşanda «Qaratəhləliyəm» deyirəm. Bu dəyişməyib. Ev tikdim ki, bu bağ qopmasın. Ev olmasa, gedib-gələrəm, amma orada mənim üçün heç nə olmaz. Ev olanda isə özünə «evə gedirəm» deyirsən. Açar əlindədir, həyət sənindir.

Hər yay gedirsiniz. Bu necə keçir?

İyunda dərslər bitən kimi yığışıram. Həyat yoldaşım bəzən gəlir, bəzən gəlmir, onun da Bakıda işi var. Uşaqlar böyüyüb, onların öz həyatı var. Çox vaxt tək gedirəm.

Kəndə girəndə bir hiss olur. Yolu tanıyıram, hər döngəsini bilirəm. Yol dəyişib, asfalt olub, amma içimdəki xəritə köhnədir, o xəritə ilə gedirəm.

Qonşular hələ var. Oturub çay içirik, danışırıq. Kənddən gedənləri soruşuruq: kim haradadır, kimin uşağı böyüyüb. Bu söhbətlər saatlarla uzanır, vaxtın necə keçdiyini bilmirsən.

Axşam həyətdə otururam. Kənddə gecə tam başqadır, ancaq quş səsi, külək səsi gəlir. Bakıda isə gecə də küçə səsi var, kondisioner, qonşu. Kənddəki o sakitlik şəhərdə yoxdur.

Gürcü dilini indi öyrənirsiniz?

Bəli, əlli beş yaşında gürcü dili kursuna gedirəm. Dostlarım zarafat edirlər: «Müəllim, yenidən məktəbə başlamısan?» Gülürük. Amma mən ciddi deyirəm, bilmək lazımdır. Orada torpağım var, babam orada yatır. O torpağın dilini bilmək istəyirəm.

Pensiyaya çıxanda nə edəcəksiniz?

Qayıdacağam. Bu qərarı qəti vermişəm. Pensiyaya çıxanda Qaratəhləyə qayıdacağam. Evim var, bağım var. Sakit bir həyat olacaq. Yazacağam da: uzun illərdir material toplayıram, yazmaq istədiyim şeylər var, vaxt olmur.

Bunu deyəndə bəziləri gülümsəyir, «görərik» deyirlər. Bilirlər ki, çox adam bu sözü deyib, sonra şəhərdə qalıb. Çünki şəhərdə uşaqlar var, nəvələr var, xəstəxana var, rahatlıq var.

Amma mən ciddi deyirəm. Çünki orada elə bir şey var ki, burada yoxdur. O sakitlik, o torpağın üstündə olmaq. Səhər durub həyətə çıxmaq. İnsan ömrünün axırında öz torpağına qayıtmaq istəyir. Bu, dəyişməyən bir hissdir.